Na placu budowy leży paczka sosnowych kantówek. Część jest jasna, część ma niebieskoszare smugi, a kilka sztuk jest zasinionych prawie na całej długości. Cieśla mówi, że to normalne, kierownik budowy każe odłożyć siniałe na bok. Kto ma rację?
Odpowiedź zależy od tego, gdzie to drewno ma trafić. Sinizna nie jest zgnilizną i w niewielkim stopniu wpływa na wytrzymałość. Zmienia za to inne właściwości drewna, które w jednych miejscach nie mają znaczenia, a w innych mają duże.
Jak wygląda sinizna
Sinizna to niebieskie, szare, czasem prawie czarne przebarwienia w jaśniejszej, zewnętrznej części pnia, czyli w bielu. Przybiera postać smug i plam albo obejmuje cały biel. Najczęściej spotyka się ją na drewnie sosnowym, które ma szeroki biel. Twardziel, ciemniejsza część środka pnia, zwykle pozostaje czysta.
Przebarwienie nie leży na powierzchni, tylko w drewnie. Dlatego po przeszlifowaniu czy przestruganiu deski sinizna zwykle nadal jest widoczna. To pierwsza różnica w porównaniu z pleśnią, która rośnie na powierzchni.
Kolor pochodzi od samych grzybów. Grzyby sinizny wytwarzają w swoich strzępkach ciemny barwnik, melaninę. Pojedynczej strzępki nie widać, ale ich masa przeświecająca przez warstwę jasnego drewna daje właśnie niebieskoszary odcień.[2]
Gdzie zasinione drewno można zastosować
Szwedzka organizacja branży drzewnej Swedish Wood dzieli zastosowania drewna z sinizną na trzy grupy.[1] To praktyczna ściąga dla inwestora i wykonawcy.
| Zastosowanie | Czy można | Dlaczego |
|---|---|---|
| Elementy niewidoczne i chronione przed wilgocią: ściany szkieletowe wewnętrzne, belki klejone, konstrukcje z drewna litego, wiązary dachowe | Tak, bez ograniczeń | Wpływ sinizny na wytrzymałość jest pomijalny, a drewno nie jest narażone na wodę |
| Konstrukcje budynków, które przez dłuższy czas stoją bez ochrony przed deszczem | Tak, ale z większą uwagą | Zasinione drewno szybciej chłonie wodę, więc rośnie ryzyko zawilgocenia |
| Elementy zewnętrzne: okna, okładziny elewacyjne, obróbki dachowe; stolarka przeszklona i powierzchnie pod lazurę półtransparentną | Nie | Większe ryzyko pleśni i zgnilizny, a przebarwienia będą widoczne pod wykończeniem |
Przy budowie z odkrytej konstrukcji siniała krokiew w suchym, przewietrzanym poddaszu spełni swoją funkcję tak samo jak jasna. Przy deskach elewacyjnych, tarasowych czy boazerii lepiej obejrzeć każdą sztukę i odrzucić zasinione.
Czy sinizna osłabia drewno?
Grzyby sinizny w niewielkim stopniu uszkadzają ścianę komórkową, a ich wpływ na wytrzymałość drewna jest pomijalny.[1] Nie rozkładają ani celulozy, ani ligniny, czyli składników, od których zależy nośność. Odżywiają się cukrami, skrobią, białkami i tłuszczami zgromadzonymi w żywych komórkach bielu.[2] Na tym polega zasadnicza różnica w porównaniu z grzybami powodującymi zgniliznę, takimi jak grzyb domowy, które rozkładają samą strukturę drewna.
Sinizna zmienia jednak przepuszczalność. Zasinione drewno szybciej chłonie wodę, na przykład podczas deszczu, i po zamoczeniu może wolniej wysychać. Przebarwienie i chłonność mogą się przy tym mocno różnić w obrębie jednej deski. Sinizna może też pogarszać efekt malowania i lakierowania oraz skracać trwałość powłok.[1]
Z tego wynika jedyne realne zagrożenie. Drewno, które dłużej pozostaje mokre, łatwiej ulega zgniliźnie. Zasinione drewno może więc stać się drogą dla grzybów, które naprawdę niszczą drewno.[1] Różnice między rodzajami rozkładu opisujemy w artykule o rodzajach zgnilizny drewna.
Skąd bierze się sinizna
Siniznę wywołują grzyby z rzędu Ophiostomatales.[1] Potrzebują tlenu i dużej ilości wody. Rozwijają się dopiero w drewnie o wilgotności powyżej punktu nasycenia włókien, czyli powyżej około 30%, najszybciej w temperaturze około 25°C.[1] Takie warunki ma przede wszystkim świeże drewno.
Rozróżnia się dwa rodzaje sinizny. Sinizna kłód pojawia się jeszcze w lesie albo przed przetarciem i zwykle jest rozległa, może objąć cały biel. Sinizna tarcicy powstaje w deskach i kantówkach, gdy po przetarciu za długo czekają na wysuszenie lub schną zbyt wolno, i jest zwykle bardziej miejscowa.[1] W ciepłym okresie grzyby potrafią zasiedlić świeżo ścięte kłody w ciągu kilku dni.[2]
Dużą rolę odgrywają owady. Zarodniki grzybów sinizny są lepkie i przenoszą je korniki żerujące pod korą osłabionych i obumierających drzew. Grzyb pomaga owadom pokonać obronę drzewa, a owady roznoszą grzyb na kolejne pnie.[2] Dlatego drewno z drzew zaatakowanych na przykład przez kornika drukarza często jest zasinione. Siniźnie sprzyjają też uszkodzenia kory przy ścince i zrywce.[1]
Problem był badany także w Polsce. W 1959 roku Instytut Technologii Drewna w Poznaniu pobrał próby z pokrytej sinizną wewnętrzną tarcicy sosnowej w 32 zakładach przemysłu drzewnego w różnych częściach kraju. Wśród wyizolowanych grzybów zidentyfikowano m.in. Ophiostoma piceae, Ophiostoma coeruleum i Pullularia pullulans.[3]
Sinizna, pleśń czy coś groźniejszego?
Pleśń rośnie na powierzchni drewna, może pobierać wilgoć z powietrza i uwalniać do otoczenia zarodniki i związki, które mogą wpływać na zdrowie. Sinizna rozwija się wewnątrz drewna, wymaga bardzo wysokiej wilgotności samego drewna i nie wydziela szkodliwych substancji do powietrza.[1] Pleśń zwykle da się zetrzeć lub zeszlifować, sinizny nie.
Sinizna nie oznacza też obecności owadów niszczących drewno w budynku. Korniki spod kory w lesie to nie te same owady, które żerują w więźbach i meblach. Jeśli jednak w zasinionej desce widać otwory wylotowe i mączkę drzewną, drewno trzeba ocenić pod kątem owadów. Jak odróżnić ślady, opisujemy w artykule dziurki w drewnie: przyczyny.
Jak zapobiegać siniźnie
W lesie i w tartaku liczy się czas. Kłody powinny trafić do przetarcia możliwie szybko, a gdy muszą poczekać, utrzymuje się je w stanie mokrym, zraszając je albo składując w wodzie.[1] Drewno nasycone wodą ma za mało tlenu, żeby grzyb mógł się rozwijać. Pomaga też zabezpieczanie czół kłód powłoką woskową, ograniczanie uszkodzeń kory i układanie drewna tak, żeby powietrze swobodnie krążyło. Stosuje się nawet ochronę biologiczną: drewno zaszczepia się bezbarwną odmianą grzyba Ophiostoma piliferum, która wypiera grzyby wytwarzające barwnik.[2]
Po stronie kupującego najważniejsze jest kupowanie drewna suszonego. Prawidłowo wysuszona tarcica, na przykład suszona komorowo, nie jest zagrożona sinizną, dopóki nie zostanie mocno i długotrwale zawilgocona.[1] Na budowie drewno powinno leżeć na podkładach, z przekładkami, pod zadaszeniem, które chroni przed deszczem, ale nie zamyka dostępu powietrza. Deski złożone w szczelny stos pod folią na mokrym gruncie to dla grzybów idealne warunki.
Zamontowane drewno trzeba przede wszystkim chronić przed zawilgoceniem. Wskazówki znajdziesz w artykułach zabezpieczenie drewna przed wilgocią i czym zabezpieczyć drewno na zewnątrz.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można użyć zasinionego drewna na więźbę dachową?
W suchym, chronionym przed wilgocią poddaszu tak. Wpływ sinizny na wytrzymałość jest pomijalny, a wiązary i konstrukcje wewnętrzne to zastosowania, w których zasinione drewno nie ma ograniczeń.
Czy siniznę da się usunąć szlifowaniem?
Zwykle nie, bo przebarwienie sięga w głąb drewna. Szlifowanie usuwa natomiast pleśń, która rośnie na powierzchni.
Czy sinizna może pojawić się w suchym drewnie?
Nie. Grzyby sinizny rozwijają się w drewnie o wilgotności powyżej około 30%. Prawidłowo wysuszona tarcica jest bezpieczna, dopóki nie zostanie mocno i długotrwale zawilgocona.
Nie wiesz, co dzieje się z drewnem w Twoim domu? Prześlij nam zdjęcia przebarwień i uszkodzeń. Pomożemy ocenić, czy to sinizna, zgnilizna, czy ślady owadów.
Źródła:
[1] Swedish Wood, Regarding use of blue-stained wood
[2] Northern Woodlands, Blue Stain Fungi
[3] T. Glaser, E. Tarociński, badania grzybów sinizny wewnętrznej tarcicy sosnowej (Instytut Technologii Drewna w Poznaniu), Sylwan 1961, nr 1