Wśród grzybów, które niszczą drewno w budynkach, jeden ma wyjątkowo złą sławę. Stroczek łzawy (Serpula lacrymans), nazywany też grzybem domowym właściwym, potrafi zniszczyć podłogę, belki stropowe czy drewniane elementy ścian. W krajach o umiarkowanym klimacie uważa się go za najgroźniejszego niszczyciela drewna wewnątrz budynków.
Problem z grzybem domowym polega na tym, że rozwija się w ciemnych, wilgotnych i rzadko oglądanych miejscach. Pod podłogą na parterze, za boazerią, w piwnicy, przy murłacie leżącej na zawilgoconym murze. Kiedy objawy stają się widoczne gołym okiem, drewno jest często zniszczone na dużej powierzchni.
Jak wygląda stroczek łzawy
Grzyb ma kilka form i każda wygląda inaczej. Najczęściej pierwszą rzeczą, jaką ludzie zauważają, jest grzybnia. W wilgotnych warunkach tworzy białe, puszyste naloty przypominające watę. Na jej powierzchni mogą pojawiać się kropelki wody, przypominające łzy, i od nich grzyb wziął swoją nazwę.
W suchszych miejscach grzybnia zmienia wygląd. Tworzy szarą, jedwabistą warstwę, często z liliowymi i żółtymi przebarwieniami, którą da się odciągnąć od podłoża jak skórkę. Z grzybni wyrastają też sznury, czyli grubsze pasma, które grzyb wypuszcza w poszukiwaniu nowego drewna. Po wyschnięciu są kruche i łamią się przy zginaniu.
Najbardziej charakterystyczny jest owocnik. To płaski, mięsisty twór w kształcie placka albo półki, o pomarańczowej lub rdzawej powierzchni pokrytej szerokimi porami. Owocnik wytwarza ogromne ilości zarodników, które osiadają wokół jako rdzawoczerwony pył. Taki pył na podłodze, parapetach czy meblach w piwnicy to sygnał, że gdzieś w pobliżu jest owocnik, nawet jeśli sam owocnik jest schowany.
Do tego dochodzi zapach. Aktywny grzyb wydziela wyraźną woń stęchlizny i wilgoci, przypominającą zapach grzybów w lesie albo starej piwnicy.
Co grzyb robi z drewnem
Stroczek łzawy powoduje tak zwaną brunatną zgniliznę. Grzyb rozkłada celulozę, czyli tę część drewna, która odpowiada za jego wytrzymałość, a zostawia ciemniejszą ligninę. Porażone drewno brązowieje, traci masę, kurczy się i pęka wzdłuż i w poprzek włókien na prostopadłościenne kawałki. Ten obraz, nazywany rozpadem kostkowym, jest dla brunatnej zgnilizny bardzo typowy. Takie drewno łatwo kruszy się w palcach na brązowy proszek.
Najgorsze w tym procesie jest to, że zniszczenie postępuje od środka i od spodu. Deska podłogowa może z wierzchu wyglądać prawie normalnie, a pod spodem być już w dużej części rozłożona. Podobnie belka stropowa, której koniec oparty w murze zgnił, a reszta wydaje się zdrowa.
Mocno rozłożone drewno traci wytrzymałość. W praktyce oznacza to zapadające się podłogi, uginające się stropy i belki, które przestają przenosić obciążenia. Dlatego grzyba domowego nie można traktować jako problemu estetycznego, jak pleśni na ścianie.
Dlaczego ten grzyb jest groźniejszy od innych
Większość grzybów rozkładających drewno potrzebuje stale mokrego drewna i nie wychodzi poza strefę zawilgocenia. Stroczek łzawy jest inny. Do rozwoju potrzebuje drewna o wilgotności powyżej około 20%, a najlepiej rozwija się w drewnie o wilgotności 30–40%. Kiedy jednak już się zadomowi, potrafi rozprzestrzeniać się na drewno, które wydaje się suche.
Pozwalają mu na to sznury grzybni. Grzyb może przerastać nimi przez tynk, spoiny między cegłami, mur i inne materiały niedrewniane, docierając do drewna oddalonego od pierwotnego ogniska. Co więcej, wykorzystuje wapń i żelazo pobierane z tynku, cegły i kamienia, które pomagają mu rozkładać drewno. Dlatego zawilgocony mur to dla niego nie przeszkoda, ale część środowiska, w którym żyje.
Grzyb dobrze czuje się w temperaturze typowej dla budynków. Optymalna dla niego jest temperatura około 21–22°C, a przeżywa w zakresie mniej więcej od 3 do 26°C. W naturze spotyka się go rzadko. To gatunek związany przede wszystkim z budynkami, co dodatkowo tłumaczy, dlaczego tak często pojawia się w domach.
Gdzie i kiedy pojawia się grzyb domowy
Zawsze zaczyna się od wilgoci. Przyczyną bywa przeciekający dach, nieszczelna rynna, brak lub uszkodzenie izolacji przeciwwilgociowej fundamentów, pęknięta rura w ścianie albo podłoga ułożona bezpośrednio na gruncie bez wentylacji. Częstym scenariuszem jest też remont, po którym wilgoć zostaje zamknięta pod nową warstwą: drewniana podłoga położona na niewyschniętej wylewce, boazeria przybita do mokrej ściany, szczelne okna w starym domu bez zmiany wentylacji.
Najbardziej narażone są miejsca, w których styka się drewno i zawilgocony mur. Końce belek stropowych osadzone w ścianach, legary na parterze, ościeżnice drzwi i okien, listwy przypodłogowe, murłaty. Grzyb lubi też zamknięte, słabo przewietrzane przestrzenie, takie jak przestrzeń pod podłogą czy szczelina za okładziną ściany.
Jeśli w domu był zalany strop, długo nieogrzewane pomieszczenia albo dach przeciekał przez kilka sezonów, warto sprawdzić drewno w tych miejscach, nawet jeśli z zewnątrz nic nie widać. O tym, jak chronić drewno przed zawilgoceniem, piszemy w artykule zabezpieczenie drewna przed wilgocią.
Grzyb czy korniki?
Oba problemy prowadzą do osłabienia drewna, ale ich ślady są różne. Owady drewnojady zostawiają otwory wylotowe i mączkę drzewną. Okrągłe lub owalne dziurki i drobny, jasny pył to typowy obraz żerowania na przykład kołatka domowego. Więcej o tym, jak odróżnić ślady owadów od innych uszkodzeń, piszemy w artykule dziurki w drewnie: przyczyny.
Grzyb nie robi otworów. Drewno ciemnieje, pęka w kostkę, staje się lekkie i kruche, a na jego powierzchni lub obok pojawiają się grzybnia, sznury, owocniki i rdzawy pył zarodników.
Oba problemy mogą też występować razem. Drewno rozkładane przez grzyby jest bardziej miękkie i wilgotne, a to sprzyja niektórym owadom. Przykładem jest tykotek pstry, którego larwy rozwijają się szybciej w drewnie porażonym przez grzyby. Dlatego przy ocenie zniszczonego drewna trzeba patrzeć zarówno na ślady owadów, jak i na objawy rozkładu.
Co zrobić po wykryciu grzyba domowego
Grzyba domowego nie usuwa się środkiem w sprayu ani szczotką. Skuteczne postępowanie zawsze zaczyna się od przyczyny, czyli od znalezienia i usunięcia źródła wilgoci. Bez tego każde inne działanie da efekt tylko na chwilę.
Następnie usuwa się drewno, które straciło wytrzymałość. W tradycyjnym podejściu wycinano także drewno pozornie zdrowe w promieniu około metra od widocznego rozkładu, bo grzybnia sięga dalej, niż widać gołym okiem. Obecnie coraz częściej stosuje się podejście ostrożniejsze, w którym wymienia się tylko elementy rzeczywiście osłabione, a resztę osusza i zabezpiecza. Wybór zależy od skali porażenia i wartości obiektu.
Ponieważ grzyb przerasta przez mur, sama wymiana drewna nie wystarczy. Skuwa się zakażony tynk, czyści powierzchnię muru i zabezpiecza go środkiem grzybobójczym. Zachowane i nowe drewno zabezpiecza się preparatem grzybobójczym, a nowe elementy powinny być zaimpregnowane jeszcze przed montażem. Ścian i podłóg nie zamyka się ponownie, dopóki konstrukcja dokładnie nie wyschnie.
Usuwając grzyb, trzeba pamiętać o owadach. Jeśli w osłabionym drewnie są też ślady żerowania, zabezpieczenie przed grzybem nie rozwiąże problemu owadów. Ocena powinna obejmować oba zagrożenia.
Jak nie dopuścić do pojawienia się grzyba
Najlepszą ochroną przed grzybem domowym jest suche drewno. W praktyce sprowadza się to do kilku spraw, o które dba każdy dobry gospodarz: sprawny dach i rynny, działająca izolacja przeciwwilgociowa, wentylacja przestrzeni pod podłogą i na poddaszu, ogrzewanie pomieszczeń w sezonie i szybkie usuwanie skutków zalań.
Przy remontach drewno nie powinno stykać się bezpośrednio z mokrym murem ani być zamykane w szczelnych przestrzeniach bez wymiany powietrza. Nowe elementy konstrukcyjne warto zaimpregnować przed montażem. Wskazówki dotyczące zabezpieczania drewna na zewnątrz znajdziesz w artykule czym zabezpieczyć drewno na zewnątrz, a ogólne zasady profilaktyki na stronie zapobieganie szkodnikom drewna.
Najczęściej zadawane pytania
Jak rozpoznać grzyb domowy?
Po białej, watowatej grzybni, szarych sznurach, płaskich rdzawych owocnikach i rdzawoczerwonym pyle zarodników. Porażone drewno ciemnieje, pęka w kostkę i kruszy się w palcach. Towarzyszy temu zapach stęchlizny.
Czy grzyb domowy jest groźny dla konstrukcji budynku?
Tak. Stroczek łzawy rozkłada celulozę, przez co drewno traci wytrzymałość. Zniszczone belki stropowe, legary czy murłaty mogą przestać przenosić obciążenia.
Czy grzyb domowy może przejść przez ścianę?
Tak. Sznury grzybni przerastają przez tynk, spoiny i mur, dzięki czemu grzyb dociera do drewna oddalonego od pierwotnego ogniska. Dlatego przy usuwaniu grzyba trzeba zabezpieczyć także mur.
Czy wystarczy osuszyć pomieszczenie?
Usunięcie wilgoci jest konieczne, ale zwykle nie wystarcza. Drewno, które straciło wytrzymałość, trzeba wymienić, a pozostałe elementy i mur zabezpieczyć środkiem grzybobójczym.
Czym różni się grzyb domowy od korników?
Owady zostawiają w drewnie otwory wylotowe i mączkę drzewną. Grzyb nie robi otworów, tylko powoduje brązowienie i rozpad drewna w kostkę. Oba problemy mogą występować razem. Więcej o śladach owadów w artykule dziurki w drewnie.
Nie wiesz, co niszczy drewno w Twoim domu? Prześlij nam zdjęcia uszkodzeń. Pomożemy ocenić, czy to owady, grzyb, czy oba problemy naraz.