Drewno po zalaniu lub powodzi nie jest automatycznie stracone. Według Historic England jednorazowa powódź zwykle nie powoduje poważnych szkód w drewnie, o ile potem ono wyschnie.[1] Problem zaczyna się wtedy, gdy woda zostaje uwięziona w stropie, pod podłogą albo za boazerią i drewno długo pozostaje mokre. Wtedy do głosu dochodzą grzyby, a za nimi owady. W tym poradniku opisujemy kolejność działań, progi wilgotności i moment, w którym zabieg przeciw owadom ma sens, a kiedy byłby przedwczesny.
Co dzieje się z drewnem po zalaniu
Mokre drewno zachowuje się w czasie. Zaraz po zalaniu nasiąka, potem zaczyna powoli oddawać wodę, a od tego, jak szybko i jak równomiernie schnie, zależy, czy pojawią się wtórne szkody. Historic England wskazuje, że drewno nasycone, czyli o wilgotności powyżej około 25%, jest podatne na gnicie pod wpływem grzybów i owadów, a powyżej około 28% mogą kiełkować zarodniki suchej zgnilizny.[2] Najgroźniejsza jest wilgoć uwięziona we wnękach ściennych, pod podwalinami, za boazerią i pod nieprzepuszczalnymi wykończeniami.[2]
Spis Treści
ToggleNie ma więc jednego odruchu, który pasuje do każdego domu. Zamiast od razu rozbierać wszystko albo od razu impregnować, trzeba ocenić, które elementy schną same, a które trzymają wodę w środku.
Progi wilgotności, które warto znać
Poniższe wartości pochodzą z dwóch niezależnych źródeł i dotyczą wilgotności bezwzględnej drewna. Drewno poniżej około 20% wilgotności określa się jako będące w suchym stanie ochronnym, w którym zagrzybienie się nie rozwija.[3] Owady mają własne progi i są one niższe.
| Wilgotność drewna | Co to oznacza |
|---|---|
| Poniżej ok. 12% | Poniżej progu rozwoju kołatka domowego (12%), ale spuszczel żeruje już od 8-10%[3] |
| Do ok. 20% | Suchy stan ochronny: grzyby się nie rozwijają, owady mogą żerować[3] |
| Powyżej ok. 20% | Warunki sprzyjające zagrzybieniu[3] |
| Powyżej ok. 25% | Drewno nasycone, podatne na gnicie i owady[2] |
| Powyżej ok. 28% | Mogą kiełkować zarodniki suchej zgnilizny[2] |
Tabela ma jeden praktyczny wniosek. Po zalaniu celem nie jest „jak najsuchsze drewno”, tylko zejście poniżej około 20%, a w pomieszczeniach ogrzewanych z czasem niżej. Pomiar wilgotnościomierzem w kilku miejscach elementu mówi więcej niż wrażenie dotykowe.
Kolejność działań po zalaniu
1. Bezpieczeństwo i ocena konstrukcji. Zanim zaczniesz osuszanie, upewnij się, że budynek jest bezpieczny. Jeśli strop, belki lub więźba były zalane, mają ugięcia albo drewno jest miękkie, ocenę nośności powinien wykonać uprawniony konstruktor. Historic England zaleca też udokumentowanie szkód zdjęciami i filmami oraz zaangażowanie rzeczoznawcy.[1]
2. Usunięcie wody i skażonych materiałów. Suszenie powinno ruszyć dopiero po opanowaniu ewentualnego skażenia i zabezpieczeniu budynku.[1] Przemoczone wykładziny i zniszczone materiały wynosimy, a meble odsuwamy od ścian. Drzwiczki szafek i puste przestrzenie otwieramy, żeby wilgoć miała gdzie wyschnąć.[1]
3. Powolne osuszanie. Tu jest najczęstszy błąd. Zbyt szybkie suszenie wymuszone ciepłem grozi wypaczeniem, skręceniem lub pęknięciem drewna, a powierzchnia schnie szybciej niż wnętrze.[2] Lepsze jest łagodne osuszanie, zaczynając od wentylacji naturalnej i wentylatorów, z temperaturą tła około 19-20°C.[2] Ogrzewanie bez wentylacji zwiększa wilgotność bezwzględną i przenosi problem do sąsiednich pomieszczeń.[2] Osuszacze pomagają na początku, ale agresywne i długie użycie daje głównie efekt powierzchowny.[1]
4. Pomiar i monitoring. Wilgotność względną i temperaturę warto zapisywać w środku i na zewnątrz, żeby ocenić tempo schnięcia.[2] Historic England zwraca uwagę, że w starych budynkach „suche” poziomy bywają wyższe niż w nowych, a wilgoć rozkłada się nierównomiernie, więc wyniki trzeba interpretować ostrożnie.[1]
5. Ocena zagrzybienia. Dopiero po wyschnięciu widać, które elementy są zagrzybione, a które tylko były mokre. Rodzaje grzybów w budynkach opisujemy w artykule grzyby niszczące drewno w budynkach, a objawy sinizny w poradniku sinizna drewna.
6. Ocena owadów i dopiero potem zabieg. O tym piszemy niżej.
Jak postępować z konkretnymi elementami
Według Historic England drzwi i okna zwykle mogą schnąć na miejscu przy otwartych skrzydłach. Wybrzuszone podłogi trzeba ostrożnie zdjąć i powoli wysuszyć. Boazerię suszymy w przewiewnym miejscu, układając deski z przekładkami i obciążając je, a schody wentylujemy od góry i od dołu.[2] Naprawy wykonuje się po pełnym wyschnięciu.[2] Ta sama strona zaznacza, że usuwanie lub profilaktyczne zabezpieczanie drewna „na zapas” jest niepotrzebne.[1] Zgadzamy się z tym podejściem: zabieg dobiera się do tego, co faktycznie znajdziemy w drewnie, a nie do samego faktu zalania.
Wilgoć w drewnie najczęściej zostaje w miejscach, których nie widać: pod podłogą, za boazerią, w czołach belek wmurowanych w ścianę. Przy wentylacji podłogi i strychu pomagają rozwiązania opisane w poradniku zabezpieczenie drewna przed wilgocią.
Grzyby czy owady: co zwalcza który zabieg
To rozróżnienie decyduje o całej reszcie. Po zalaniu w drewnie często występują oba problemy naraz, ale zwalcza się je różnymi metodami. Żel Xilix Gel zawiera permetrynę i jest preparatem owadobójczym. Nie działa na grzyby ani pleśń. Fumigacja fosforowodorem też zabija owady, nie grzyby. Jeśli drewno jest zagrzybione, trzeba najpierw usunąć przyczynę wilgoci i zniszczone fragmenty, a nie wykonywać zabieg owadobójczy w nadziei, że to wystarczy.
Owady idą często za wilgocią. Adam Krajewski z Zakładu Ochrony Drewna SGGW zalicza kołatka upartego do owadów niszczących wyłącznie drewno wilgotne i zagrzybione.[4] Jeśli po zalaniu znajdziesz drobne otwory i świeżą mączkę właśnie w najbardziej zawilgoconych miejscach, może to wskazywać na takie gatunki, ale oznaczenie wymaga oceny specjalisty. Jak odróżnić stare ślady od aktywnego żerowania, opisujemy w poradniku jak w 5 krokach ocenić, czy drewno jest zainfekowane.
Prawdziwy grzyb domowy rozwija się, gdy wilgoć zostaje uwięziona. Według Historic England przy prawidłowym wysuszeniu zgnilizna domowa nie powinna się pojawić.[1] Jeśli jednak widzisz grzybnię lub owocniki, zajrzyj do opisu gatunku: grzyb domowy (stroczek łzawy).
Kiedy zabieg przeciw owadom ma sens
Zabieg owadobójczy planujemy po wysuszeniu drewna i po potwierdzeniu, że owady są aktywne. Z kartą techniczną żelu warto się zapoznać przed zakupem: preparat stosuje się na drewnie o wilgotności poniżej 25% i w temperaturze co najmniej 10°C, a nie na drewnie zamarzniętym. To kolejny powód, żeby nie spieszyć się z impregnacją mokrego drewna po powodzi. Jeśli owady występują w wielu miejscach budynku, rozważa się metodę obejmującą cały obiekt, na przykład fumigację domu. Przy pojedynczych elementach wystarcza zwykle zabieg miejscowy.
Zdrowie i pleśń w domu po zalaniu
Prof. Krzysztof Matkowski z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, wiceprzewodniczący Polskiego Stowarzyszenia Mykologów Budownictwa, wskazuje, że grzyby w zawilgoconych budynkach mogą wywoływać reakcje alergiczne u osób podatnych, a ryzyko jest większe przy obniżonej odporności.[5] Nie jest to porada medyczna. Osoby z alergią, astmą lub osłabioną odpornością powinny skonsultować powrót do zalanego domu z lekarzem, a pomieszczenia z widoczną pleśnią lepiej wietrzyć i osuszać, zanim zaczną być intensywnie użytkowane.
Kontrola w kolejnych sezonach
Wysuszenie drewna to nie koniec. Historic England zaleca, aby podłogi drewniane sprawdzić po 6 miesiącach od powodzi, a potem co roku pod kątem grzybów i zgnilizny.[2] My dodajemy do tego oględziny pod kątem owadów: świeża mączka, nowe otwory wylotowe i stukanie w dolne partie belek. Jeśli coś budzi wątpliwości, prześlij nam zdjęcia, a ocenimy, czy to stare ślady, czy aktywny problem.
Najczęstsze pytania
Czy drewno po zalaniu trzeba wymienić?
Nie zawsze. Jednorazowa powódź zwykle nie niszczy drewna na stałe, jeśli ono potem wyschnie.[1] Wymienia się elementy zmiękczone, zagrzybione lub tracące nośność, a ocenę nośności stropów i więźby powinien wykonać konstruktor.
Jak długo schnie drewno po zalaniu?
Nie da się podać jednej liczby. Historic England nie podaje konkretnych czasów, tylko kryterium: drewno ma osiągnąć równowagę wilgotnościową, przy której nie sprzyja grzybom, pleśni ani owadom.[2] W praktyce decyduje pomiar wilgotności, a nie kalendarz.
Czy można suszyć drewno grzejnikami lub nagrzewnicą?
Lepiej tego unikać. Zbyt szybkie suszenie wymuszone ciepłem grozi wypaczeniem, skręceniem lub pęknięciem drewna, a ogrzewanie bez wentylacji przenosi wilgoć do sąsiednich pomieszczeń.[2] Zalecane jest łagodne, powolne osuszanie.
Czy Xilix Gel lub fumigacja zlikwidują grzyby w drewnie?
Nie. Xilix Gel jest preparatem owadobójczym, a fumigacja fosforowodorem zwalcza owady. Grzybów ani pleśni nie zwalczają. Przy zagrzybieniu trzeba usunąć źródło wilgoci i zniszczone drewno. Zabieg przeciw owadom wykonuje się dopiero po wysuszeniu drewna i potwierdzeniu aktywnych szkodników.
Czy po powodzi pojawią się owady w drewnie?
Nie musi, ale drewno nasycone jest podatne na gnicie pod wpływem grzybów i owadów.[2] Ryzyko rośnie, gdy wilgoć zostaje w drewnie na długo. Dlatego po wysuszeniu warto sprawdzić, czy nie pojawiły się nowe otwory wylotowe i świeża mączka.
Kiedy wezwać specjalistę od zwalczania szkodników drewna?
Gdy znajdziesz świeże otwory wylotowe lub mączkę, gdy drewno jest miękkie albo gdy wątpisz, czy ślady są stare. Zdjęcia i opis miejsc wystarczą, żeby wstępnie ocenić, czy potrzebny jest zabieg i jaki.
Drewno w Twoim domu było zalane i widzisz otwory lub mączkę? Prześlij zdjęcia elementów, miejsc zawilgocenia i śladów po owadach. Pomożemy ocenić, czy zabieg ma już sens, czy najpierw trzeba dokończyć osuszanie.
Źródła:
[1] Historic England, After a Flood
[2] Historic England, Flooding and Historic Buildings: drying
[3] Politechnika Lubelska, Konserwacja zachowawcza zabytkowej architektury drewnianej, Budownictwo i Architektura 14(4), 2015
[4] A. Krajewski, Zakład Ochrony Drewna SGGW, Owady niszczące zabytki drewniane, Ochrona Zabytków 1-2/2003 (NID)
[5] TVN24 (na podstawie PAP), Grzyb na ścianie po powodzi. Co zrobić, wypowiedź prof. K. Matkowskiego
